Umowa o pracę właśnie się kończy, a lekarz wystawia zwolnienie dopiero po ostatnim dniu zatrudnienia? W takiej sytuacji trzeba odróżnić dane byłego płatnika składek od miejsca, do którego faktycznie trafi dokument. Wyjaśniam, na kogo wystawić L4 po ustaniu zatrudnienia, kiedy można otrzymać zasiłek, jakie formularze złożyć i jakich błędów uniknąć.
Po zakończeniu umowy zwolnienie obsługuje ZUS, ale dane płatnika nadal mają znaczenie
- Były pracodawca pozostaje płatnikiem wskazywanym w systemie e-ZLA, choć zwolnienie w całości po ustaniu zatrudnienia nie jest mu przekazywane.
- Zasiłek wypłaca ZUS, a nie były pracodawca.
- Choroba rozpoczęta po umowie musi zwykle powstać w ciągu 14 dni i trwać bez przerwy co najmniej 30 dni.
- Do pierwszego wniosku trzeba dołączyć ZAS-53 i Z-10.
- Standardowy limit zasiłku po ustaniu ubezpieczenia wynosi 91 dni, z wyjątkami dotyczącymi między innymi ciąży i gruźlicy.
Na kogo wystawić L4 po zakończeniu umowy
Jeżeli w dniu wizyty u lekarza nie jesteś już zatrudniony, w e-ZLA podaje się dane byłego płatnika składek, czyli najczęściej byłego pracodawcy. Nie wpisujesz siebie, nowej firmy ani numeru NIP samego ZUS.
Lekarz powinien zaznaczyć w systemie, że jest to zwolnienie po ustaniu zatrudnienia. W praktyce oznacza to, że e-ZLA zostanie przekazane do systemu ZUS, a nie na profil byłego pracodawcy. Dlatego dobrze mieć przy sobie nazwę firmy i jej NIP, zwłaszcza gdy dane płatnika nie wyświetlą się automatycznie.
To właśnie ten punkt budzi najwięcej nieporozumień. Były pracodawca jest potrzebny do identyfikacji wcześniejszego ubezpieczenia i przekazania danych o zatrudnieniu, ale nie staje się ponownie pracodawcą i nie wypłaca wynagrodzenia chorobowego za okres po rozwiązaniu umowy.
Gdy zwolnienie zaczęło się jeszcze w czasie pracy
Jeżeli niezdolność do pracy rozpoczęła się przed ostatnim dniem umowy i trwa dalej, lekarz wystawia kolejne e-ZLA w związku z tym samym okresem choroby. Część przypadającą na zatrudnienie rozlicza się jak zwykłe zwolnienie pracownicze, natomiast za okres po ustaniu ubezpieczenia świadczenie przejmuje ZUS.
Przykładowo, gdy umowa kończy się 31 maja, a zwolnienie rozpoczęło się 20 maja i trwa bez przerwy, nie trzeba czekać z dokumentem do czerwca. Istotna jest ciągłość niezdolności do pracy, a nie to, czy wszystkie dni zwolnienia przypadają na czas zatrudnienia.
Kiedy po ustaniu zatrudnienia przysługuje zasiłek chorobowy
Samo wystawienie e-ZLA nie gwarantuje wypłaty pieniędzy. Po zakończeniu zatrudnienia prawo do zasiłku zależy od kilku warunków, które w praktyce warto sprawdzić przed złożeniem dokumentów.
- Jeżeli choroba zaczęła się jeszcze w czasie ubezpieczenia i trwa nieprzerwanie po zakończeniu umowy, zasiłek może być kontynuowany.
- Jeżeli choroba zaczęła się już po ustaniu zatrudnienia, musi powstać zasadniczo w ciągu 14 dni od końca ubezpieczenia.
- Niezdolność do pracy powstała po umowie musi trwać bez przerwy co najmniej 30 dni.
- W przypadku choroby zakaźnej lub innej choroby z późno ujawniającymi się objawami termin może wynosić 3 miesiące. Takie zwolnienie jest oznaczane kodem „E”.
Przerwanie zwolnienia może mieć znaczenie dla prawa do świadczenia. Jeśli ktoś zachoruje na kilka dni, potem odzyska zdolność do pracy, a następnie ponownie otrzyma L4, nie zawsze da się połączyć te okresy w jeden ciąg. Z mojego doświadczenia wynika, że właśnie błędne założenie „mam przecież kolejne zwolnienie” często prowadzi do rozczarowania przy rozliczeniu zasiłku.
Prosty przykład
Umowa kończy się 30 czerwca, a niezdolność do pracy rozpoczyna się 5 lipca i trwa 35 dni. Choroba powstała w ciągu 14 dni od ustania ubezpieczenia i trwała dłużej niż 30 dni, więc warunki do ubiegania się o zasiłek są co do zasady spełnione.
Jeśli natomiast L4 zacznie się 20 lipca, czyli po upływie 14 dni od zakończenia umowy, zwykła choroba nie daje prawa do zasiłku po ustaniu zatrudnienia. Wyjątkiem może być sytuacja objęta kodem „E”, ale musi ona wynikać z rzeczywistego rodzaju choroby, a nie z samej decyzji pacjenta.
Jakie dokumenty trzeba złożyć do ZUS
Po ustaniu zatrudnienia świadczenie nie jest wypłacane automatycznie. Trzeba samodzielnie złożyć wniosek w oddziale właściwym dla miejsca zamieszkania albo elektronicznie przez PUE/eZUS.
| Dokument | Kiedy jest potrzebny |
|---|---|
| ZAS-53 | Wniosek o zasiłek chorobowy po ustaniu ubezpieczenia. |
| Z-10 | Oświadczenie składane razem z pierwszym wnioskiem po zakończeniu zatrudnienia. |
| Z-3 | Zaświadczenie byłego pracodawcy o zatrudnieniu i wynagrodzeniu pracownika. |
| Wydruk e-ZLA | Może posłużyć jako dokument dotyczący zwolnienia, jeśli lekarz przekazał go pacjentowi. |
Były pracodawca powinien przekazać do ZUS formularz Z-3, który pozwala ustalić podstawę wymiaru świadczenia. Jeżeli firma zwleka, nie odpowiada albo nie chce przekazać dokumentu, nie oznacza to automatycznie utraty prawa do zasiłku. W takiej sytuacji we wniosku trzeba wskazać problem, a ZUS może zwrócić się do płatnika samodzielnie.
Dokumenty można złożyć osobiście, pocztą, przez pełnomocnika albo online. Jeżeli wniosek dotyczy zwolnienia, które już się zakończyło, zasadniczy termin wynosi 6 miesięcy od ostatniego dnia niezdolności do pracy. Nie warto jednak czekać, bo brak Z-10 lub Z-3 może wydłużyć wypłatę.
Kto wypłaca pieniądze i ile można otrzymać
Za okres po ustaniu zatrudnienia zasiłek wypłaca ZUS. Nie ma znaczenia, czy były pracodawca zatrudniał więcej niż 20 osób i wcześniej sam realizował wypłaty. Po zakończeniu ubezpieczenia sprawę przejmuje organ rentowy.
Standardowo zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru. Podstawą dla pracownika jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie z odpowiedniego okresu, najczęściej z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy, pomniejszone o finansowane przez pracownika składki społeczne.
W niektórych sytuacjach świadczenie wynosi 100% podstawy. Dotyczy to między innymi niezdolności do pracy w okresie ciąży, choroby zawodowej, wypadku przy pracy lub wypadku w drodze do pracy albo z pracy. Ostateczna kwota zależy jednak od dokumentów i rodzaju ubezpieczenia.
Przeczytaj również: Jak udowodnić pracę na czarno męża? Zabezpiecz wyższe alimenty
Jak długo można pobierać zasiłek
Za okres po ustaniu ubezpieczenia zasiłek przysługuje co do zasady maksymalnie przez 91 dni. Ten limit nie działa w taki sam sposób przy niezdolności związanej z ciążą, gruźlicą oraz niektórymi badaniami i zabiegami dotyczącymi dawców komórek, tkanek lub narządów.
Trzeba też pilnować ogólnego okresu zasiłkowego. Standardowo wynosi on 182 dni, a w przypadku ciąży lub gruźlicy może wynosić 270 dni. Jeżeli przed końcem umowy wykorzystano już dużą część tego limitu, po zatrudnieniu nie zaczyna się on od nowa.
Jeżeli po wyczerpaniu zasiłku nadal nie możesz pracować, a dalsze leczenie daje szansę na odzyskanie zdolności do pracy, można rozważyć świadczenie rehabilitacyjne. To odrębne świadczenie i wymaga osobnego wniosku oraz oceny lekarza orzecznika.
Kiedy zwolnienie nie daje prawa do wypłaty
Prawo do zasiłku po umowie może zostać wyłączone, nawet jeśli lekarz prawidłowo wystawił L4. Najczęstsze przeszkody to rozpoczęcie choroby zbyt późno, brak wymaganych 30 dni nieprzerwanej niezdolności albo wyczerpanie okresu zasiłkowego.
- Nie otrzymasz świadczenia, jeśli niezdolność rozpoczęła się po upływie właściwego terminu od ustania ubezpieczenia i nie zachodzi wyjątek dla choroby z kodem „E”.
- Problem pojawia się także wtedy, gdy masz ustalone prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy albo świadczenia przedemerytalnego.
- Zasiłek może nie przysługiwać, gdy podejmiesz działalność zarobkową, z której wynika kolejne ubezpieczenie lub prawo do świadczeń chorobowych.
- Wyłączenie może dotyczyć osoby pobierającej zasiłek dla bezrobotnych.
Nie należy też mylić prawa do zwolnienia z prawem do pieniędzy. Lekarz ocenia stan zdrowia i wystawia e-ZLA, ale o spełnieniu warunków ubezpieczeniowych oraz o wypłacie decyduje ZUS. W razie odmowy przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, składane za pośrednictwem oddziału, który wydał decyzję, zasadniczo w ciągu miesiąca od jej otrzymania.
Najważniejszy szczegół przy wystawianiu L4 po umowie
Najbezpieczniej przekazać lekarzowi dokładną datę zakończenia zatrudnienia oraz NIP byłego pracodawcy. W systemie trzeba wskazać wcześniejszego płatnika i zaznaczyć, że zwolnienie przypada po ustaniu zatrudnienia, dzięki czemu dokument trafi do właściwego systemu bez angażowania byłej firmy w obsługę samego L4.
Po wizycie nie czekaj, aż świadczenie pojawi się samo. Złóż ZAS-53 i Z-10, dopilnuj formularza Z-3 od byłego pracodawcy oraz sprawdź, czy choroba spełnia wymogi dotyczące terminu rozpoczęcia i długości. To kilka prostych czynności, ale właśnie one najczęściej decydują o tym, czy zasiłek zostanie wypłacony bez dodatkowego postępowania wyjaśniającego.
